نکات دستور زبان ادبیات فارسی ابتدایی ( ششم)




دستور زبان موجود در كتاب های فارسی ابتدایی

به مجموعه قاعده های هر زبانی به فارسی دستور،به عربی صرف و نحو و در زبان اروپایی گرامر گویند.

جمله: یك یا چند كلمه است كه در كنار هم معنی كاملی را برسانند.

       مثال: ما ایران را دوست داریم.

جمله ی خبری: جمله ای است كه خبری را بیان می كند،در اخر ان نقطه میگذاریم.

      مثال: انسان عاقل اسراف نمی كند.

جمله ی پرسشی: جمله ای است كه برای پرسش به كار می رود،در اخر ان علامت پرسش (؟)میگذاریم.

     مثال: انسان عاقل چه میكند؟

    با كلمه های چه،كدام،چگونه،آیا،چرا و چند می توان جمله ی پرسشی ساخت.

  فعل: جزء اصلی جمله است و انجام گرفتن كاری یا روی دادن حالتی را نشان می دهد.

     مثال: احمد مدادش را تراشید.                            مثال: مرجان خیلی تشنه است.

    بعضی از فعل ها از یك كلمه تشكیل شده اند و برخی دیگر از چند كلمه تشكیل شده اند.

فاعل:كسی یا چیزی است كه كار از او سرزده است. فاعل كننده ی كار است.

    مثال: سگ،گربه را دنبال كرد.                          مثال: دانش اموزان كلاس پنجمبه اردو رفتند.

مفعول: گاهی فعل در جمله با فاعل كامل نمی شود و به كلمه ی دیگری نیز احتیاج دارد.

    در این صورت می گوییم فعل از فاعل اغاز میشود و از ان به كسی یا چیزی می رسد كه به ان          مفعول گویند.

   مثال: پدر پرویز را دید.                                    مثال:علی شیشه را شكست.

   پس می توان گفت: مفعول كسی یا چیزی است كه اثر كار فاعل به او برسد.

 علامت مفعول: مفعول بیشتر با كلمه ‹‹را›› می اید. مثال: كبوتر دانه ها را  روی زمین دید.

فعل لازم: فعلی ا ست كه معنی آ ن با فا عل كا مل است و نیا زی به مفعو ل ندا رد .

   مثال : پرویز روی صندلی نشست. 

فعل متعدّ ی:فعلی است كه معنی آن با فا عل كا مل  نمی شود وبه مفعول نیاز دارد.

مثال : علی، محمد را دید.......... علی چه كسی را دید؟ محمد را

فعل زمان انجام گرفتن كار یا روی دادن حالت را نشان میدهد.

زمان حال: علی اكنون نامه می نویسد.

زمان گذشته : علی دیروز نامه نوشت .(به زمان گذشته ماضی نیز می گو یند.)

زمان آینده: علی فردا نامه خواهد نوشت .(به زمان مستقبل نیز می گویند.)

هر فعلی علاوه بر مفهوم كار یا حالت و زمان، مفهوم دیگری نیز دارد كه می رساند فعل از چه شخصی سرزده است.

به گوینده اول شخص گو یند.مثال: من قصه ای خواندم .

به شنونده دو م شخص گو یند. مثال:تو داستانی خوا نده ای .

به كسی كه درباره یاو صحبت می كنیم سوم شخص می گو یند. مثال: او كتا بها ی زیادی خواند.

فعلی را كه به یك شخص نسبت می دهیم مفرد گو یند. مثال: ناصر به كتا بخا نه رفت.

فعلی را كه به بیش از یك شخص نسبت می دهیم جمع گو یند . مثال: آ ن ها به كتا بخانه رفتند.

هر فعل سه شخص دارد كه می توا نند مفرد یا جمع باشند.

بنا بر این هر فعل می تواند شش صورت پیدا كند.

مثال:رفتن

اول شخص مفرد: رفتم                                       اول شخص جمع: رفتیم

دوم شخص مفرد: رفتی                                      دوم شخص جمع:رفتید

سوم شخص مفرد:رفت                                      سوم شخص جمع:رفتند

 

 جمع كلمه ها ی فارسی

برای جمع كلمه های فارسی از ( ها و  ان )استفاده می كنیم. مثال:درخت....... درختان    ، درخت ها

اسم جانداران و بر خی اسم ها ی دیگر را با ‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍( ان) جمع می بند ند .مثال: غو كان ، گنجشكا ن

برای جمع بستن بعضی از كلمه ها كه معمو لا از زبان عر بی وارد زبا ن ما شده اند از ( ات ) استفا ده

 می كنیم .مثال: لحظه.........لحظا ت              مثال: خطر............خطرات

اسم: كلمه ای است كه با آن كسی یا حیوانی یا چیزی را نام می بریم. مثال: پرستو، تلفن، حسین، لاله

صفت: كلمه ای كه درباره ی اسم توضیحی می دهد و حالت و چگونگی آن را بیان می كند. مثال: درخت

 بلند، مرد دانا، گل زیبا

اسم مركب: بعضی از اسم ها دو قسمتی هستند و اگر آن ها را جدا كنیم هر یك معنی جداگانه ای دارند.

مثال: روزنامه، خودكار، سپیدرود،دانشمند

كلمه ربط: به كلمه های مانند ‹‹و››، ‹‹تا››، ‹‹سپس››، ‹‹اما››، ‹‹ولی›› كه دو جمله را به هم وصل

می كنند كلمه ی ربط می گویند.مثال: علی به مدرسه می رود تا درس بخواند.

تشبیه: یعنی چیزی را به چیز دیگری شبیه و مانند كردن. مثال: دانه های باران، همچون مروارید

هستند.

 ضمیر: كلمه ای استكه به جای اسم می نشیند.مثال: پیرمرد به مجید رسید و از اوكمك خواست.

هرگاه ضمیر برای هر شخص(گوینده،شنونده،غایب) گونه ای جداگانه داشته باشد، آن را ضمیر

شخصی گویند.ضمیر شخصی مانندفعل دارای شش صورت است.

اول شخص مفرد: من      گوینده               اول شخص جمع: ما       گویندگان

دوم شخص مفرد: تو      شنونده               دوم شخص جمع: شما      شنوندگان

سوم شخص مفرد: او     غایب

قید و انواع آن

کلمه ای است که مفهوم فعل یا صفت یا کلمه ی دیگر را به چیزی از قبیل : زمان ، مکان ، حالت و چگونگی  مقید سازد و از ارکان اصلی جمله باشد ، مانند : هوشنگ پیوسته کار می کند ، هرگز بیکار نمی نشیند ، هر پرسش را عاقلانه جواب می دهد .   کلمات پیوسته ، هرگز و عاقلانه از قیود هستند .

ممکن ایت یک جمله دارای چند قسم از قیود باشد :  بهرام ، امروز اینجا خوب کار کرد .
" امروز " قید زمان و " اینجا " قید مکان و " خوب " قید  حالت است

ممکن است قیدی  بر سر قید دیگر افزوده شود : محمد بسیار دیر به خانه بازگشت

قید بر دو قسمت است : مختص و مشترک 
قید مختص آن است که تنها در حالت قید استعمال شود ، مانند : هرگز ، هنوز 
قید مشترک آن است که در غیر حالات قید نیز استعمال شود ، مانند : خوب ، بد و امثال آن که گاهی صفت واقع شوند  و گاهی قید : علی خوب کار می کند . محمد شاگرد خوبی است .

پاره ای از قیود مشهور از این قرار است :

1- قیود زمان : پیوسته ، همیشه ، گاه ، گاهی ، ناگاه ، ناگهان ، همواره ، دیر ، زود ، بامداد ، دوش ، پار ، پیرار ، شب ، روز ، دَردَم 
2- قیود مکان : بالا ، پایین ، فرود ، چپ ، راست ، پیش ، پس ، آنجا ، اینجا ، درون ، برون ، هرجا ، همه جا ، ایدر
3- قیود مقدار :  بیش ، کم ، بسیار ، اندک ، پاک ، سراسر ، یکسر ، بسی ، بسا ، چند ، چندان ،  فراوان
4- قیود تاکید و ایجاب : البته ، لابد، لاجرم، ناچار، بی گفتگو، بی گمان ، بدرستی ، راستی را ، بی چند و چون 
5- قیود ترتیب : پیاپی ، دمادم ، نخست ، درآغاز ، درانجام ، دسته دسته ، یکان یکان ، پی ، آنگاه 
6- قیود نفی :  نه ، هیچ ؛ هرگز ، به هیچ وجه ، به هیچ رو ، اصلا ، ابدا ، مطلقا 
7- قیود وصف :  خندان ، شادان ، سواره ، پیاده ، لنگ لنگان ،  عاقلانه ، آشکار ، نهان ، مردوار ، بنده دار ، آسان ، دشوار ، سربسته ، نهفته 
8- قیود شک و ظن : پنداری ، گویی ، گوییا ، مگر ، شاید 
9- قیود استفهام : کدام ، چند ، چه سان ، مگر ، هیچ 
10- قیود استثنا : جز ، جز که ، مگر ، الّا 
11- قیود تمنّی : کاشکی ، کاش ، ای کاش ، بو که ، آیا بود 
12- قیود تشبیه : مانا ، همانا ، چنین ، چنان



چگونه  موصوف و صفت (ترکیب وصفی) را بشناسیم؟

راه اوّل: اگر «كسره» یا «ی» بین تركیب وصفی (موصوف و صفت) را برداریم و به آخر آن «است» اضافه كنیم، جمله دارای معنی است.

بادِ بهاری        باد، بهاری است.

بوی خوش           بو، خوش است.

راه دوّم: به صفت می‌توانیم «تر» و «ترین» اضافه كنیم اما به اسم نمی‌شود «تر» و «ترین» اضافه كرد.

زیبا        زیباتر ، زیباترین («زیبا» صفت است.)

چهره        چهره تر ، چهره ترین (از نظر معنی درست نیست پس«چهره»اسم است.)

راه سوم : در پایان یک ترکیب «ویرگول» می‌گذاریم و کلمه‌ی دوم را تکرار می‌کنیم و پس از آن فعل «است» را قرار می‌دهیم؛ اگر جمله‌ی حاصل از لحاظ مفهوم درست باشد، آن ترکیب موصوف و صفت است.

ناله‌ی موزون         ناله‌ی موزون، موزون است. (مفهوم جمله درست است پس ترکیب وصفی است.)

باد ربیع             باد ربیع ،ربیع است.(مفهوم جمله درست نیست پس ترکیب اسم واسم یا اضافی است.)

راه چهارم : موصوف معمولا «ی» می‌پذیرد مثلا در ترکیب وصفی «درختِ سبز» می‌توانیم بگوییم «درختی سبز». اما در ترکیب اضافی، اسمی که پیش از اسم یا ضمیر می‌آید، «ی» نمی‌پذیرد.مثلا در ترکیب «درختِ باغ» نمی‌توانیم بگوییم «درختی باغ».

صفت و انواع آن در دستور زبان فارسی صفت: کلمه‌هایی که چگونگی و خصوصیات اسم را بیان می‌کنند و وابسته به اسم باشند را صفت گویند. صفت از حیث مفهوم: 1- صفت بیانی :صفتی

 است که چگونگی و خصوصیات اسم را مانند قد،رنگ، جنس و... برساند .صفت بیانی خود برپنج نوع است : ô صفت ساده:صفتی است که تنها چگونگی وخصوصیات موصوف را بیان می کند.

 ویک جزء (تکواژ)دارد. مانند سیاه، سفید،  ô صفت فاعلی:صفتی که بر کننده کار دلالت کند.  ساخت اقسام صفت فاعلی: الف) بن مضارع + نده = گیرنده، خواننده. ب) بن مضارع + ان =

 گریان،خندان. ج) بن مضارع + ا = دانا، شنوا. د)بن مضارع و بندرت بن مضارع + ار = خریدار، نمودار. ه) بن مضارع یا مضارع + گار= آموزگار، پرهزگار. و) اسم معنی و بندرت صفت یا بن فعل + گر= دادگری، رفتگر. ôصفت مفعولی: معمولا از بن ماضی+ کسره(ه)ساخته می شود: گرفته،

 شنیده که آن را اسم مفعول نیز نامیده اند صفتی است که معنی مفعولیت دارد.یعنی کار بر آن واقع می شود. ô صفت نسبی: صفتی است که به کسی یا چیزی نسبت داده می شود و با افزودن پسوندهای" ی، ینه، گانه، و..." ساخته می شود. ô صفت لیاقت: صفتی است که

 شایستگی و قابلیت موصوف را می رساندو با افزودن"ی" به آخر مصدر ساخته می شود. اقسام صفت بیانی : 1- از لحاظ ساخت  الف)صفت ساده:خوب، عالی، تند، بد.  ب) صفت مرکب:ارجمند،گرانبها، خواننده پسوندهای صفت نسبی :ی (تهرانی) ین(زرین) ینه( زرّینه)

 ان(بابکان) انه(مردانه)  انی(ظلمانی ) گان(گروگان) گانه(جداگانه) چی(تلفنچی) ه(سه روزه)  ôکلماتی مانند :جنگی (صفت نسبی دارای معنی فاعلی- ارسالی (صفت نسبی دارای معنی مفعولی). پسوندهای رنگ: گونه،گون،دیس، سار، وار، وش، آسا. پسوند لیاقت: ی(خوردنی،

 دیدنی). پسوند مبالغه: و(اخمو، شکمو). پسوند دارندگی:ور(اور(رنجور) آگین- گین- گن- مند- ناک 2- اقسام صفت بیانی از لحاظ درجه ومقایسه : مطلق: مقایسه نمی کند: خوب،بلند، عالی. تفضیلی(مطلق+ تر):یکی را با یکی یا چند تا مقایسه می کند.بهتر،خوبتر صفت عالی (مطلق +

 ترین) : مقایسه یکی با همه است .بهترین،خوبترین  2- صفت مرکب:از دو یا چند تکواژ مستقل تشکیل می شود.پابرهنه، پرآب، پاره پاره،  برخی از صفت های مرکب این گونه ساخته می شوند: الف) از اسم وصفت(یاصفت +اسم) : سفیدپوست، بداخلاق. ب) یک یا دو تکواژ مستقل +

 بن فعل: خودخواه، راهنما، دل گشا. 3- صفت مشتق:در ساختمان چنین صفتی یک تکواژ مستقل و دست کم یک "وند " وجود دارد : بی ادب . برخی از صفت های مشتق این گونه ساخته می شوند: الف)پیشوند + صفت یا اسم= ناپاک،ناهماهنگ، ناسپاس، نسننجیده. ب) صفت+

 پسوند = ویرانگر، روشنگر، صادقانه، خردمندانه. ج) اسم+ پسوند= ابریشمی، بهاره، پاییزه، خانگی(صفت نسبی). د) بن مضارع+ پسوند= بینا، زیبنده، گریان(صفت فاعلی). ه) بن ماضی + پسوند= شکسته(مفعولی)،خریدار(فاعلی). 4- مشتق- مرکب:این نوع صفت هم مشتق است

 هم مرکب: ناجوان مرد، حمایت کننده، هیچ کاره، چهارده ساله، ایرانی نژاد. انواع صفت 1-صفت اشاره: کلمات این، آن، همین، همان، چنین، چنان، اینچنین و آنچنان به تنهایی: ضمیرند و با اسم وجانشینان آن: صفت. مانند: این قلم را بردار. این :صفت این را بردار. این:ضمیر  2- صفت

 پرسشی: کلمات چه، چگونه، چند، چندم، چندمین، کدام،کدامین با اسم وجانشینان اسم: صفت و به تنهایی: ضمیرند. مانند: چه قلمی داری؟ چه:صفت چه داری؟ چه:ضمیر پرسشی 3- صفت

 مبهم: همه، فلان، بهمان، چند، چندم، چندمین، هیچ اند، دیگر، دگر، هر با اسم وجانشینان اسم: صفت و به تنهایی: ضمیرند. مانند: همه قلم ها را برداشتم. همه:صفت همه را برداشتم. همه: ضمیر نکته: "هر" هرگز به تنهایی نمی آید، با بعضی از کلمات ترکیب می شود: هرکه، هرچه،

 هرچندو... 4- صفت تعجبی: کلمات (چه و عجب) اگر در جمله همراه اسم یا ضمیر بیایند و تعجب گوینده را درباره آنها نشان دهند، صفت تعجبی هستند: مانند: چه آدم خوبی است!  نکته: این

 کلمات اگر در جمله وابسته به اسم و جانشینانش نباشند، قید یا ضمیرند. مانند: چه زیبا می نویسد! چه: قید چه ها بر سرش آوردند ! چهک ضمیر ôنکته:این صفات( اشاره، مبهم، تعجبی، پرسشی) چون اغلب پیش از موصوف می آیند، صفت پیشین نام دارند. 5- صفت

 شمارشی(عددی):  الف) عدد اصلی : یک، دو، صد، میلیون. ب) عدد کسری: یک دهم، ده یک، ثلث، یک سوم. ج) عدد ترتیبی:دوم، دومین، صدم، صدمین( کلمات نخست، نخستین، اول، اولین،

 آخر،آخرین هم صفت عددی ترتیبی اند). د)عدد توزیعی: یک یک، یک به یک، یک دانه یک دانه، دو دو، دو به دو، دوتا دوتا. نکته: صفات شمارشی، گاهی پیشین: ( دو کتاب) و گاهی پسین:(کتاب دوم) هستند. 6- صفت بیانی: بیان کننده حالتی از کلمه قبل از خود است:خوب، زیبا. برچسب‌ها: 



برچسب ها: فارسی ششم، آشنایی با صفت در فارسی دبستان، دستور زبان فارسی دبستان، دستور زبان موجود در كتاب های فارسی ابتدایی،

تاریخ : 2 خرداد 96 | 03:44 ب.ظ | نویسنده : Nahid Rezai | نظرات
پاور پوینت خوراکی ها درس دوم پایه سوم ابتدایی
تمامی سوالات و جواب علوم پایه سوم تمامی درس ها
آزمون عملکرد ی ساعت پایه سوم
راهکارهای تقویت انشا نویسی در دانش آموزان ،انواع مشکلات انشا و جمله نویسی
نکاتی بسیار مهم برای معلمان کلاس اول که فارسی تدریس می کنند.
سوالات درس به درس مطالعات اجتماعی درس 1تا 15 پایه سوم ابتدایی 97-96
سوالات علوم پایه سوم ابتدایی 97-96
سوالات هدیه آسمانی پایه سوم ابتدایی 95 درس 1تا 7 فضیلت و اهمیت آیه الکرسی
ابزارهای ارزشیابی توصیفی
گام به گام مراحل ویژه برای پدر و مادرانی که فرزند ناسازگار دارند.
پدرو مادر گرامی اگر فرزند پسر داری حتما این متن رو مطالعه کنید .
پوشه کار اهمیت و ضرورت محتوا پوشه کار
چگونه مهارت‌های اجتماعی را به کودکان آموزش دهیم؟
اهداف کلی قرآن پایه دوم ایتدایی-برنامه سالانه ی آموزگاران ابتدایی
قوانین مهم کلاس
مدیریت وب لاگ
مراحل نوشتن طرح درس روزانه
مراحل تدریس کامل یک نشانه فارسی اول
فایل کامل کتاب هدیه ،فناوری ،مطالعات اجتماعی،تفکر و پژوهش پایه ششم سال 97-96
فایل کامل کتاب درسی فارسی خوانداری ،نوشتاری، قرآن،ریاضی، علوم پایه ششم سال 97-96
فایل کامل کتاب علوم قرآن هدیه های آسمان و مطالعات اجتماعی پایه سوم ابتدایی 97-96
فایل کتاب فارسی خوانداری و نوشتاری ریاضی درسی سوم ابتدایی سال 96-97
فایل کتاب درسی علوم تجربی و هدیه های آسمان کلاس دوم ابتدایی 97-96
فایل کامل کتاب درسی فارسی خوانداری و نوشتاری و ریاضی و قرآن دوم ابتدایی 97-96
فایل کامل کتاب علوم و قران کلاس اول ابتدایی سال 97-96
نمون برگ های پوشه ی کار دانش آموزان
نمون برگ شرح حال دانش آموز،نمون برگ فهرست محتوابا لیست فعالیت ،برگه ی پوشه فردی دانش آموز
نمون برگ ارزیابی والدین از پوشه کار،نمون برگ شرح حال،نمون برگ خود ارزیابی ،همسال سنجی،واقعه نگاری
فایل کتاب فارسی خوانداری و نوشتاری ریاضی درسی اول ابتدایی سال 96-97
برنامه سالانه آموزگاران ابتدایی
سایت ماه اسکین طراح قالب وبلاگ رایگان با امکانات عالی
لطفا از دیگر مطالب نیز دیدن فرمایید
.: Weblog Themes By M a h S k i n:.